02 Poznaj swoje prawa i obowiązki

Twoje prawa i obowiązki oraz prawa i obowiązki Twojego pracodawcy – czyli warunki zatrudnienia – są regulowane przez prawo i układy zbiorowe pracy obowiązujące w Finlandii.

Niedopuszczalna jest żadna dyskryminacja ze względu na wiek, pochodzenie etniczne, narodowość, język, religię, przekonania, poglądy, działalność polityczną, działalność związkową, stosunki rodzinne, stan zdrowia, niepełnosprawność, orientację seksualną ani żadne inne kryteria związane z osobą pracownika. W Finlandii zakazana jest również dyskryminacja ze względu na płeć, tożsamość płciową lub ekspresję płciową.

Na przykład Twoje wynagrodzenie nie może zostać obniżone ze względu na to, że jesteś pracownikiem zagranicznym.

Układy zbiorowe

Układ zbiorowy pracy (po fińsku „työehtosopimus”, często w skrócie „TES”) to porozumienie wynegocjowane przez związek zawodowy reprezentujący pracowników i stowarzyszenie pracodawców, dotyczące praw i obowiązków pracodawców i pracowników, tj. warunków zatrudnienia w danym sektorze. Obejmuje on takie kwestie jak m.in. wynagrodzenia, dodatki do wynagrodzeń, czy wymiar pracy.

Prawie każda branża ma układ zbiorowy. Na przykład dla branży handlu detalicznego, sprzątania, zakwaterowania i gastronomii, rolnictwa i budownictwa obowiązują osobne układy zbiorowe pracy. Poproś swojego pracodawcę lub związek zawodowy o kopię branżowego układu zbiorowego pracy.

Możesz również wyszukać układ zbiorowy pracy obowiązujący w Twoim sektorze za pośrednictwem serwisu internetowego Fińskiej Konfederacji Związków Zawodowych (SAK) (serwis dostępny w języku fińskim, szwedzkim i angielskim): kliknij link do strony informacyjnej związku zawodowego dla Twojego sektora (Get to know the union). Na dole strony znajdziesz odnośnik do układów zbiorowych pracy wynegocjowanych przez związki zawodowe.

Układy zbiorowe mogą zezwalać na to, aby niektóre kwestie były uzgadniane na szczeblu lokalnym w miejscu pracy. Lokalne porozumienia zawsze są zawierane pomiędzy przedstawicielem związku zawodowego lub innym przedstawicielem pracowników a pracodawcą. Sprawdź procedurę zawierania lokalnych porozumień w układzie zbiorowym pracy, który obowiązuje w Twojej branży.

Układy zbiorowe nie są tym samym, co umowy o pracę.

Umowy o pracę

Gdy rozpoczynasz nową pracę, koniecznie podpisz z pracodawcą pisemną umowę o pracę. W razie problemów możesz zapoznać się z umową i sprawdzić, co zostało uzgodnione na początku współpracy.

W umowie o pracę zgadzasz się wykonać określoną pracę, a pracodawca zobowiązuje się zapłacić Ci określone wynagrodzenie i przestrzegać warunków zatrudnienia.

Umowę o pracę zawsze należy zawierać w formie pisemnej. Umowy ustne są również ważne, ale jeśli pojawi się problem, łatwiej będzie udowodnić, co zostało uzgodnione, jeśli umowa zostanie sporządzona w formie pisemnej. Nawet jeśli zawrzesz umowę ustną, pracodawca musi przedstawić Ci warunki zatrudnienia na piśmie.

Należy zawsze sprawdzać swoją umowę o pracę pod kątem następujących kwestii:

• Nazwa pracodawcy.
• Imię i nazwisko pracownika, czyli Twoje imię.
• Data rozpoczęcia pracy.
• Czy obowiązuje okres próbny? Jak długo on trwa?
  • Okres próbny ma na celu danie Tobie i Twojemu pracodawcy czasu na zastanowienie się, czy chcecie kontynuować umowę o pracę. Zazwyczaj trwa on maksymalnie sześć miesięcy. W okresie próbnym pracownik lub pracodawca ma prawo rozwiązać umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia.
• Czas trwania zatrudnienia:
  • Czy Twoje zatrudnienie jest stałe (na czas nieokreślony lub ciągły) czy tymczasowe (na czas określony)?
  • W przypadku umów tymczasowych należy podać powód ich tymczasowego charakteru. Rząd fiński przygotowuje jednak propozycję, która umożliwiłaby zawieranie umów o pracę na okres do jednego roku bez uzasadnionego powodu. Możliwe, że ta propozycja wejdzie w życie już w 2026 roku.
  • Data zakończenia lub przewidywana data zakończenia umowy o pracę na czas określony.
• Gdzie będzie wykonywana praca?
• Jakie są Twoje zadania?
• Jakie jest Twoje wynagrodzenie za pracę?
  • Minimalne wynagrodzenie ustalane jest w układzie zbiorowym. W Finlandii nie ma przepisów określających płacę minimalną.
• Data wypłaty wynagrodzenia.
• Wymiar pracy, czyli ile godzin będziesz pracować.
  • W Finlandii praca w pełnym wymiarze godzin oznacza zazwyczaj pracę 5 dni w tygodniu i nie więcej niż 8 godzin dziennie.
  • Jeśli pracujesz w systemie okresowym, wymiar czasu pracy może się zmieniać. Pracodawca musi jednak przestrzegać układu zbiorowego pracy obowiązującego w danym sektorze.
  • W Finlandii prawo nakazuje dodatkowe wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i w niedzielę. Wynagrodzenie za pracę w godzinach wieczornych i w weekendy jest często ujęte w układzie zbiorowym pracy.
  • Jeśli podpisujesz umowę o pracę w niepełnym wymiarze godzin, upewnij się, że przepracujesz wystarczająco dużo godzin pracy, aby otrzymywać wystarczające wynagrodzenie. Minimalna liczba godzin oznacza, że otrzymasz co najmniej taką liczbę godzin, jaka została Ci obiecana w umowie o pracę.
  • Na przykład, jeśli w umowie o pracę określono wymiar pracy na tydzień na poziomie 0–20, w niektórych tygodniach możesz nie otrzymywać żadnej pracy ani wynagrodzenia.
  • Jeżeli z inicjatywy pracodawcy zgodziłeś się na zmienny wymiar pracy (np. 10–30 godzin tygodniowo), pracodawca powinien wyjaśnić Ci, w jaki sposób Twoje godziny pracy będą się zmieniać w praktyce.
  • Zawsze zapisuj, kiedy i ile godzin przepracowałeś. Możesz sprawdzić swoje notatki, aby upewnić się, że otrzymałeś prawidłową zapłatę. Może to być również pomocne w przypadku sporów.
• Określanie corocznego urlopu wypoczynkowego:
  • Prawo do corocznego urlopu wypoczynkowego przysługuje Ci, gdy przepracujesz co najmniej 35 godzin lub 14 dni w miesiącu.
  • Jeżeli jesteś zatrudniony krócej niż rok, przysługują Ci dwa dni urlopu w każdym miesiącu.
  • Po przepracowaniu ponad roku przysługują Ci 2,5 dnia urlopu miesięcznie.
• Okres wypowiedzenia:
  • Okres wypowiedzenia oznacza czas, który musisz przepracować po rozwiązaniu umowy o pracę przez Ciebie lub Twojego pracodawcę.
  • Pracodawca zawsze musi podać ważny powód rozwiązania z Tobą stosunku pracy.
  • Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę zawartą na czas określony w trakcie jej obowiązywania.
  • Pracownicy nie mogą zrezygnować z pracy w okresie obowiązywania umowy o pracę na czas określony, ale często mogą negocjować tę kwestię ze swoim pracodawcą.
• Jaki jest układ zbiorowy pracy w Twojej pracy?

Przed podpisaniem umowy o pracę należy ją uważnie przeczytać. Nigdy nie podpisuj czegoś, czego nie rozumiesz.

Sprawdź, czy jesteś pracownikiem, czy osobą samozatrudnioną

Zawsze sprawdzaj u swojego pracodawcy, czy podpisujesz rzeczywistą umowę o pracę (po fińsku „työsopimus”). Jeżeli Twój pracodawca zaproponuje Ci pracę w charakterze osoby samozatrudnionej z firmą, dla której wykonujesz pracę, nie będzie łączył Cie stosunek pracy. W tym przypadku zamiast umowy o pracę umowę można nazwać „umową zlecenia” (po fińsku „toimeksiantosopimus”).

Jako osoba prowadząca działalność na własny rachunek nie jesteś chroniony fińskimi przepisami dotyczącymi czasu pracy ani bezpieczeństwa i higieny pracy oraz nie masz prawa do opieki zdrowotnej w zakresie medycyny pracy. Ponadto, jeśli prowadzisz działalność na własny rachunek, pracodawca nie zapewni Ci ustawowego ubezpieczenia od wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zamiast tego musisz sam wykupić ubezpieczenie.

Jeśli Twoja praca spełnia cechy stosunku pracy, jest ona uważana za stosunek pracy w rozumieniu prawa fińskiego, nawet jeśli podpisałeś np. umowę zlecenia.

Pasek wypłaty

Wynagrodzenie musi być wpłacane na rachunek bankowy. Wynagrodzenie można wypłacić w gotówce wyłącznie w przypadku istnienia ważnego powodu. Taką przyczyną może być fakt, że pracownik nie posiada konta bankowego. Konta bankowe są osobiste.

Przy otwieraniu konta wymagany jest paszport lub inny oficjalny dokument tożsamości. Otwarcie konta będzie łatwiejsze, jeśli masz fiński numer identyfikacyjny. Możesz złożyć wniosek o nadanie osobistego kodu identyfikacyjnego w Agencji ds. Usług Cyfrowych i Danych dotyczących ludności. Bardziej szczegółowe instrukcje dotyczące ubiegania się o osobisty kod identyfikacyjny można znaleźć na stronie internetowej Agencji ds. Usług Cyfrowych i Danych dotyczących ludności (w języku fińskim, szwedzkim i angielskim). Skontaktuj się ze swoim bankiem, aby dowiedzieć się, jakie inne dokumenty będą potrzebne do otwarcia konta bankowego.

Otrzymując wynagrodzenie, zawsze musisz otrzymać także pasek wypłaty. Na pasku wypłaty znajdują się szczegółowe informacje o tym, jakiej wysokości wynagrodzenie otrzymałeś, jakie potrącenia zostały dokonane z Twojego wynagrodzenia brutto oraz jaka kwota zostanie wpłacona na Twoje konto, czyli Twoje wynagrodzenie netto.

Za każdym razem, gdy otrzymujesz wynagrodzenie, płacisz podatki i inne należności ustawowe. Oznacza to, że wynagrodzenie, które otrzymasz na swoje konto, nie będzie w pełni odpowiadało kwocie wynagrodzenia uzgodnionej w umowie o pracę.

Zawsze dokładnie sprawdzaj swój pasek wypłaty! Tłumaczenie terminów stosowanych w paskach płacowych znajdziesz pod obrazkiem.

Wzór paska wypłaty w języku fińskim

Niepłatne szkolenie w miejscu pracy

Nieodpłatne szkolenie w miejscu pracy jest legalne wyłącznie wtedy, gdy jest ono oferowane za pośrednictwem oficjalnej placówki edukacyjnej lub publicznych służb zatrudnienia. Jeśli pracodawca chce sprawdzić odpowiedniego kandydata, może to uwzględnić w umowie o pracę okres próbny. Musisz otrzymywać wynagrodzenie nawet w okresie próbnym.

Masz prawo do bycia wprowadzonym do pracy

Wprowadzenie oznacza, że uczysz się swojego zawodu i zasad obowiązujących w miejscu pracy. Innymi słowy, zostaniesz poinformowany o swojej pracy i miejscu pracy, ogólnych zasadach obowiązujących w miejscu pracy, korzystaniu z maszyn i urządzeń, bezpiecznych metodach pracy oraz ryzykach i zagrożeniach związanych z Twoją pracą. Należy Ci się wynagrodzenie za okres wprowadzający.

Jeśli zachorujesz, masz prawo do nieobecności w pracy

Jeśli zachorujesz, natychmiast powiadom swojego pracodawcę lub kierownika o przyczynie swojej nieobecności. Jeżeli pracodawca tego wymaga, skonsultuj się z lekarzem w sprawie zaświadczenia i prześlij je pracodawcy.

Należy Ci się wynagrodzenie chorobowe za dzień, w którym zachorowałeś, jeżeli był to dla Ciebie dzień roboczy. Jeżeli Twoja choroba trwa nadal i nie jesteś w stanie pracować, zgodnie z prawem przysługuje Ci wynagrodzenie za 9 dni roboczych następujących po dniu, w którym zachorowałeś, jeśli byłyby to dla Ciebie dni robocze. Jeżeli pracowałeś na tym samym stanowisku przez co najmniej 1 miesiąc, otrzymasz pełne, normalne wynagrodzenie. Jeżeli przepracowałeś okres krótszy niż miesiąc, otrzymasz połowę (50%) swojego normalnego wynagrodzenia.

Sprawdź także obowiązującą w Twojej branży umowę zbiorową, aby dowiedzieć się, czy zawiera ona inne postanowienia dotyczące wynagrodzenia chorobowego. Zazwyczaj układy zbiorowe pracy zapewniają korzystniejsze warunki, co oznacza, że jeśli będziesz chory przez dłuższy okres, otrzymasz pełne wynagrodzenie za okres dłuższy niż dziewięć dni.

Opieka medyczna w miejscu pracy

Pracodawca musi zapewnić pracownikom opiekę medyczną w miejscu pracy, aby pomóc im dbać o swoje zdrowie i zdolność do pracy. Wielu pracodawców oferuje swoim pracownikom również usługi medyczne.

Pracodawca ma również obowiązek ubezpieczyć Cię od następstw nieszczęśliwych wypadków i chorób zawodowych. Ubezpieczenie może obejmować obrażenia doznane na przykład w miejscu pracy lub w trakcie dojazdów do pracy. Jeżeli ulegniesz wypadkowi w pracy, ważne jest, aby natychmiast zgłosić to swojemu pracodawcy lub przełożonemu.

Przeczytaj więcej

Mobilna aplikacja Work Help Finland Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przeznaczona jest dla pracowników zagranicznych przybywających do Finlandii oraz tych, którzy już mieszkają w Finlandii. Aplikacja dostarcza informacji o prawach i obowiązkach pracownika w Finlandii.
Pobierz aplikację (w języku fińskim, angielskim, albańskim, arabskim, bengalskim, bośniackim, dari, hiszpańskim, perskim, hindi, kurdyjskim, mandaryńskim chińskim, nepalskim, portugalskim, francuskim, rumuńskim, szwedzkim, somalijskim, tajskim, tureckim, ukraińskim, uzbeckim, urdu, rosyjskim, wietnamskim i estońskim)

InfoFinland to wielojęzyczna strona internetowa, która udostępnia informacje osobom planującym przeprowadzkę do Finlandii lub już w tym kraju mieszkającym.
InfoFinland (w języku fińskim, szwedzkim, angielskim, rosyjskim, estońskim, ukraińskim, francuskim, hiszpańskim, tureckim, chińskim, perskim i arabskim)